Đọc văn bản sau:

SAU CƠN LŨ

(Kim Hài^(*))

Trời xanh trong. Mặt trời như đang đổ lửa xuống ruộng đồng, người, vật. [...]

Mồ hôi tươm đầy trán, Dong cởi trần, đánh vật với đống sách vở bề bộn trên sàn nhà. Chỉ còn ba hôm nữa là khai trường. Dong vừa nhận được sách nhà trường cho mượn dùng trong niên học mới. Quyển nào cũng cũ, nhàu nát vì đã qua tay nhiều học sinh. Vì vậy, Dong phải quấy hồ, dán lại những chỗ rách rồi bao cẩn thận.

– Anh Cả, cho Tèo cái nhãn vở nhé?

Dong chưa kịp ngẩng đầu lên, thằng Tèo đã nhanh như chớp, chộp cái nhãn vở, bỏ chạy. [...] Thằng Tèo vẫn bỏ chạy. Nhưng chỉ một thoáng sau. Nó quẳng trả tờ nhãn, giờ đã nhăn nhúm rách mép. Giận quá, Dong quay lại. Thuận tay, tát em một cái thật mạnh. Thằng Tèo lảo đảo ngẩng nhìn anh rồi oà lên khóc.

Mẹ đã vào tới nơi. Thằng Tèo càng khóc to hơn.

– Anh Cả đánh con.

Dong ngừng tay phân bua:

– Nó nghịch quá, làm rách cả nhãn. Mai mốt nhập học rồi, làm đâu kịp.

Mẹ ôn tồn trách Dong:

– Sao con lại đánh em? Có gì thì bảo ban em từ từ. Đừng đánh nhau. Mẹ buồn. Con lớn rồi chứ nhỏ nhít gì?

Dong thấy tưng tức vì Tèo lỗi mà mẹ lại bênh. Dong cau mặt cúi xuống lầm bầm:

– Mẹ cứ bênh đi, hèn chi nó hư không ai ưa nổi!

Mẹ đã kéo thằng Tèo ra giếng. Dong thu dọn sách vở. Trời nóng quá lại bị bực mình nên không muốn làm tiếp. Giờ này mà ra sông tắm thì thích nhất.

(Lược một đoạn: Dong bỏ ra sông Nậm La tắm rồi trở về nhà. Chiều hôm ấy, trời bắt đầu nổi sấm, gió thổi và mây kéo đến. Mưa lớn trút xuống, nước lũ nhanh chóng dâng cao, khiến cả gia đình phải trèo lên mái nhà tránh lũ.)

Bình minh đến càng làm lộ rõ những đau thương và khủng khiếp. Dong nhìn quanh và ý thức được sự việc đáng sợ đến dường nào. Xung quanh nhà, không còn đường xá, vườn tược mà là một bể nước mênh mông vô tận. Nước tràn qua các chỗ trũng tạo thành những dòng xoáy, bứt gốc cây cối, mang luôn cả nhà cửa đồ đạc, thú vật trôi đi trong dòng xoáy đỏ đục. Những căn nhà như những hòn đảo nổi, lềnh bềnh. Tiếng kêu cứu, tiếng la khóc vang lên từng chặp. Mẹ khóc lặng lẽ. Thằng Tèo giương cặp mắt sưng húp hoảng loạn nhìn. Bố phờ phạc loay hoay tìm cách thoát khỏi tai nạn. Dong không còn nghĩ được điều gì. Tim thắt lại từng hồi khi thấy mức nước nhích dần lên từng viên gạch một. Mưa lại bắt đầu tuôn mạnh, cả gió nữa. Mẹ nói lạc giọng:

– Cũng đến chết mất!

Bỗng bố la lên, giọng khàn khàn nhưng vang lớn:

– Cứu chúng tôi với, cứu chúng tôi với!

Bất chợt, Dong cũng la theo với những âm thanh tắt cứng trong cổ họng:

– Cứu với... Cứu với...

*

* *

Cơn lũ đã rút đi để lại một cảnh hoang tàn đổ nát kỳ dị. [...] Nhà Dong chỉ còn cái sườn và bốn bức tường. Cả khu vườn, chuồng heo, chuồng gà không còn dấu vết.

(Lược một đoạn: Sau trận lũ, gia đình Dong mất gần như toàn bộ tài sản. Bố mẹ và Dong phải dọn dẹp đống đổ nát để có chỗ ở. Mọi thứ trong nhà đều bị nước lũ cuốn trôi, kể cả sách vở và đồ dùng học tập của hai anh em.)

Và khi tất cả đã tạm yên. Dong buồn bã nhìn kệ vở ở góc trong cạnh giường: trống trơn, không sách, không vở, không bút mực. Ngày khai trường đã qua rồi. Vùng bị lũ sẽ có một ngày khai trường khác. [...] Lũ đã cuốn trôi tất cả.

Bên kia sông, ngôi trường nhờ ở trên ngọn đồi cao nên vẫn còn nguyên với mái ngói đỏ. Nay mai, bố sẽ đem về vài cuốn sách, tập viết. Dong sẽ nhường cho em, sẽ bao vở, làm nhãn và dắt em qua cầu sông Nậm, đưa em vào lớp. Còn Dong với cảnh nhà, chắc niên học nầy khó có thể đến trường. Những dự định tiêu tan. Ngày khai trường trở nên xa xôi không riêng cho mình Dong mà rất nhiều bạn bè cùng tuổi.

Đâu đây, hình như có tiếng trống đổ dồn giục giã. [...] Nhưng lũ rồi đã ngưng. Ngôi trường vẫn còn đó. Một ngày nào, Dong sẽ trở lại trường, cũng giống như bây giờ, gia đình Dong trở về nhà. Miễn sao trường không bị cuốn trôi trong cơn lụt dữ. Dong quệt nước mắt. Trên mặt nước đục ngầu của dòng sông Nậm, những trang vở nhoè nhoẹt của ai đang lừ đừ trôi. Dong dùng thanh tre dài vớt lên, nhìn và khóc.

(Nhiều tác giả, Tuyển tập truyện ngắn hay Việt Nam dành cho thiếu nhi, tập 1, NXB Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, 2008)

Chú thích:

^(*)Nhà văn Kim Hài tên thật là Đào Thị Thái, sinh ngày 27 tháng 12 năm 1946 tại Hội An (nay thuộc thành phố Đà Nẵng), hiện là Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam và Hội viên Hội Nhà văn thành phố Hồ Chí Minh.

Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5.

Câu 1 (0,5 điểm). Xác định ngôi kể được sử dụng trong tác phẩm.

Câu 2 (0,5 điểm). Sau trận lũ, vì sao Dong khó có thể đến trường trong năm học ấy?

Câu 3 (1,0 điểm). Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong câu sau: Dong chưa kịp ngẩng đầu lên, thằng Tèo đã nhanh như chớp, chộp cái nhãn vở, bỏ chạy.

Câu 4 (1,0 điểm). Nhân vật Dong có những thay đổi nào về tâm trạng từ đầu đến cuối truyện? Sự thay đổi ấy góp phần thể hiện điều gì về nhân vật?

Câu 5 (1,0 điểm). Qua câu chuyện trong văn bản, em có suy nghĩ gì về việc giữ gìn ước mơ trong hoàn cảnh khó khăn? (Trình bày ngắn gọn khoảng 5 − 7 dòng)

Câu 1 (2,0 điểm). Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) ghi lại cảm xúc của em về bài thơ "Cây đa" (Trần Đăng Khoa).

Câu 2 (4,0 điểm).

Qua bài thơ "Cây đa" (Trần Đăng Khoa), người đọc bắt gặp một thế giới thiên nhiên sinh động với gió, chim chóc, đàn trâu bò và tiếng ve râm ran dưới vòm lá xanh. Có thể thấy rằng, thiên nhiên luôn ẩn chứa nhiều điều thú vị, chờ chúng ta khám phá.

Từ gợi mở trên, hãy viết bài văn (khoảng 400 chữ) kể lại một trải nghiệm khám phá thiên nhiên đáng nhớ của em.

Đọc văn bản sau:

CÂY ĐA

Làng em có cây đa
Bên mương nước giữa đồng
Lá xanh dòng nước bạc
Biển lúa vàng mênh mông

Cây đa gọi gió đến
Cây đa vẫy chim về
Đa mỗi ngày một lớn
Và nuôi thêm nhiều ve

Dưới bóng đa, con trâu
Thong thả nhai hương lúa
Đủng đỉnh đàn bò về
Lông hồng như đốm lửa

Trưa nắng loé trên đầu
Các bác làm nghỉ mát
Vòm đa rì rào xanh
Ve kêu, muôn lá quạt...

(Trần Đăng Khoa, Góc sân và khoảng trời, 1968)

Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5.

Câu 1 (0,5 điểm). Bài thơ "Cây đa" được viết theo thể thơ nào?

Câu 2 (0,5 điểm). Chỉ ra 02 chi tiết thể hiện yếu tố miêu tả trong bài thơ.

Câu 3 (1,0 điểm). Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong hai dòng thơ sau: "Đủng đỉnh đàn bò về/ Lông hồng như đốm lửa".

Câu 4 (1,0 điểm). Hai dòng thơ "Đa mỗi ngày một lớn/ Và nuôi thêm nhiều ve" gợi cho em suy nghĩ gì về sự phát triển của cây đa?

Câu 5 (1,0 điểm). Qua hình ảnh "Các bác làm nghỉ mát/ Vòm đa rì rào xanh", em có suy nghĩ gì về sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên? (Trình bày ngắn gọn khoảng 5 − 7 dòng)

Câu 1 (2,0 điểm). Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) ghi lại cảm xúc của em về bài thơ "Chợ Tết Trung thu" (Bùi Minh Huế).

Câu 2 (4,0 điểm).

Tết Trung thu luôn là dịp được trẻ em mong chờ bởi những chiếc đèn lồng lung linh, tiếng trống múa lân rộn rã và mâm cỗ đầy bánh trái. Mỗi mùa Trung thu đi qua đều có thể để lại trong lòng chúng ta những kỉ niệm khó quên.

Từ gợi mở trên, hãy viết bài văn (khoảng 400 chữ) kể lại một trải nghiệm đón Tết Trung thu đáng nhớ của em.

Đọc văn bản sau:

CHỢ TẾT TRUNG THU

Hôm nay là chủ nhật

Bé được nghỉ ở nhà

Mẹ cho bé đi chợ

Mua đèn cù⁽¹⁾ bông hoa

Phố trang hoàng áo mới

Treo bao nhiêu lồng đèn

Sặc sỡ màu xanh đỏ

Bé tròn xoe mắt xem

Trung thu vui thật đấy

Chợ bán toàn đồ chơi

Có cả ông tiến sĩ⁽²⁾

Chú múa gậy không rơi

Có cả đầu sư tử

Trống cóc, kèn, tò he

Mặt nạ bao nhiêu kiểu

Cờ, quạt, mũ ông nghè

Bé mải mê đứng ngắm

Bộ cánh tiên trắng ngà

Mơ đêm trăng bé được

Bay lên cung Hằng Nga

Mẹ mua thêm bánh dẻo

Bánh nướng, bưởi, hồng, na

Cốm xanh thơm, chuối ngự

Trái thị xinh làm quà

Bé ngồi sau xe mẹ

Lòng vui sướng hân hoan

Tối trông trăng phá cỗ

Xem múa lân đường làng.

(Bùi Minh Huế, Thơ Trung thu cho thiếu nhi của Bùi Minh Huế, vanvn.vn)

Chú thích:

⁽¹⁾Đèn cù: Một loại đồ chơi truyền thống của Việt Nam, có hình dạng tương tự con quay (cù). Đây là một biểu tượng văn hoá đặc trưng, đặc biệt phổ biến trong các dịp lễ hội Trung thu, khi mà trẻ em thường được tặng đèn cù để chơi (Theo tudientiengviet.org).

⁽²⁾Ông tiến sĩ: Một món đồ chơi được làm bằng giấy. Theo truyền thống, trên mâm cỗ trông trăng vào dịp Trung thu, ngoài bánh trái, hoa quả, nhất thiết phải có ông tiến sĩ giấy, được bày ở vị trí cao nhất, đẹp nhất, để các gia đình gửi gắm tâm nguyện của mình về viễn cảnh con cháu được học hành giỏi giang, thi cử đỗ đạt, có tương lai xán lạn, làm người có ích cho xã hội (Theo Báo Điện tử Thể thao & Văn hoá − Thông tấn xã Việt Nam).

Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5.

Câu 1 (0,5 điểm). Nhân vật chính trong bài thơ là ai?

Câu 2 (0,5 điểm). Chỉ ra 02 câu thơ có sử dụng yếu tố tự sự.

Câu 3 (1,0 điểm). Chỉ ra và phân tích tác dụng của từ láy được sử dụng trong khổ thơ thứ hai.

Câu 4 (1,0 điểm). Em hiểu như thế nào về hình ảnh "Bé ngồi sau xe mẹ/ Lòng vui sướng hân hoan"?

Câu 5 (1,0 điểm). Qua cách bé cảm nhận và đón Tết Trung thu trong bài thơ, em có suy nghĩ gì về niềm vui của trẻ thơ? (Trình bày ngắn gọn khoảng 5 − 7 dòng)