Câu hỏi của Vũ Nguyễn Linh Đan

Question

em chào anh chị em ra câu

⚔️ Thử thách Lịch sử 11: Sự lựa chọn sinh tử và Xu thế thời...

Lê Thành Trung · Accepted Answer

1. Bản chất và Điểm khác biệt cốt lõi trong biện pháp ngoại giaoBản chất của hai cuộc cải cách

Cải cách Minh Trị (1868) ở Nhật Bản: Bản chất là một cuộc cách mạng tư sản không triệt để, được thực hiện dưới hình thức cải cách toàn diện từ trên xuống, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển và đưa Nhật Bản trở thành một nước đế quốc hùng mạnh.
Cải cách Rama V ở Xiêm: Bản chất là một cuộc cải cách tư sản mang tính chất hiện đại hóa từ trên xuống do giai cấp phong kiến tiến bộ (vua Rama V) thực hiện, nhằm bảo vệ độc lập dân tộc và chuyển đổi cấu trúc quốc gia theo mô hình phương Tây.

Điểm khác biệt cốt lõi trong biện pháp ngoại giaoMặc dù cả hai đều áp dụng chính sách mở cửa và tận dụng thành tựu phương Tây, nhưng biện pháp giữ vững chủ quyền của Xiêm và Nhật Bản đi theo hai hướng hoàn toàn khác nhau:

Tiêu chí

Cải cách Rama V (Xiêm)

Cải cách Minh Trị (Nhật Bản)

Chiến lược cốt lõi

Ngoại giao mềm dẻo ("Ngoại giao cây tre")

và biến Xiêm thành

vùng đệm

địa chính trị.

Tự lực tự cường

, vươn lên mạnh mẽ về quân sự và kinh tế để xóa bỏ các hiệp ước bất bình đẳng.

Biện pháp cụ thể

Tận dụng sự đối đầu giữa Anh (phía Tây - Miến Điện) và Pháp (phía Đông - Đông Dương) để giữ thế cân bằng. Chấp nhận nhượng một số vùng đất phụ thuộc (Lào, Campuchia...) để đổi lấy việc giữ vững chủ quyền cốt lõi.

Tập trung phát triển nội lực theo khẩu hiệu "Giàu nước, mạnh lính" (

Fukoku Kyohei

). Tiến hành chiến tranh tranh giành thuộc địa để khẳng định vị thế đế quốc.

Vị thế quốc gia

Giữ được độc lập cơ bản nhưng chịu nhiều ràng buộc kinh tế, đóng vai trò

"vùng đệm"

giữa hai thế lực thực dân.

Trở thành một

cường quốc đế quốc

duy nhất ở châu Á, có quyền lực ngang hàng với các nước phương Tây.

2. Nguyên nhân quyết định thành - bại từ góc độ nội lực quốc giaTại sao Việt Nam có những trí thức tiến bộ như Nguyễn Trường Tộ, Đặng Huy Trứ dâng sớ cải cách nhưng đều bị khước từ, trong khi Nhật Bản và Xiêm lại thành công? Nhìn từ góc độ nội lực quốc gia, có 3 nguyên nhân quyết định sau:Thứ nhất: Thực trạng kinh tế và sự phát triển của mầm mống tư bản chủ nghĩa

Nhật Bản: Trước năm 1868, mầm mống kinh tế tư bản chủ nghĩa đã phát triển rất mạnh mẽ ở các đô thị (như Osaka, Edo). Giai cấp tư sản, thương nhân (Chonin) tuy không có quyền lực chính trị nhưng nắm huyết mạch kinh tế. Do đó, cải cách Minh Trị có một nền tảng kinh tế xã hội vững chắc để bùng nổ.
Xiêm: Kinh tế hàng hóa phát triển mạnh nhờ việc mở cửa buôn bán với phương Tây từ giữa thế kỷ XIX (Hiệp ước Bowring 1855). Phương thức sản xuất tư bản dần thâm nhập sâu vào đời sống, tạo tiền đề tài chính cho triều đại Chakri thực hiện cải cách.
Việt Nam: Nền kinh tế thời Nguyễn rơi vào tình trạng kiệt quệ và khép kín. Chính sách "trọng nông ức thương" và "bế quan tỏa cảng" đã bóp nghẹt mọi mầm mống kinh tế hàng hóa. Giai cấp tư sản chưa hề hình thành, giai cấp địa chủ phong kiến ôm chặt lấy ruộng đất thâm canh lạc hậu. Việt Nam hoàn toàn thiếu đi một bệ đỡ kinh tế để tiếp thu các tư tưởng hiện đại.

Thứ hai: Tiền đề chính trị và ý chí của giai cấp lãnh đạo

Nhật Bản & Xiêm: Quyền lực tối cao đều tập trung vào tay những lực lượng cấp tiến, quyết tâm đổi mới. Ở Nhật là sự liên minh giữa các samurai tư sản hóa và Thiên hoàng Minh Trị để lật đổ Mạc phủ. Ở Xiêm là nhà vua Rama V có quyền lực tuyệt đối, có nhãn quan quốc tế sắc bén và ý chí cải cách mãnh liệt.
Việt Nam: Triều đình nhà Nguyễn đứng đầu là vua Tự Đức lúc bấy giờ bị khủng hoảng nghiêm trọng về hệ tư tưởng. Nền tảng chính trị dựa hoàn toàn vào Nho giáo giáo điều, bảo thủ. Các đề nghị cải cách của Nguyễn Trường Tộ chỉ mang tính chất cá lẻ, chưa thành một trào lưu chính trị và hoàn toàn bị áp đảo bởi tư tưởng thủ cựu của đa số quan lại trong triều đình.

Thứ ba: Thực trạng xã hội và khối đại đoàn kết dân tộc

Nhật Bản & Xiêm: Ổn định được tình hình trong nước để tập trung nguồn lực. Cuộc lật đổ Mạc phủ ở Nhật diễn ra nhanh chóng, sau đó toàn dân hướng về Thiên hoàng. Xiêm duy trì được sự ổn định xã hội nhờ các chính sách giảm thuế, xóa bỏ nô lệ từng bước của Rama V.
Việt Nam: Xã hội Việt Nam giữa thế kỷ XIX là một "thùng thuốc súng" nội chiến và khởi nghĩa nông dân (khởi nghĩa Cao Bá Quát, Lê Duy Cự, các cuộc nổi dậy ở Nam Kỳ, Bắc Kỳ). Sự áp bức của địa chủ và quan lại khiến người dân mất lòng tin vào triều đình. Khi thực dân Pháp xâm lược, nội bộ nước ta bị chia rẽ sâu sắc (vừa chống Pháp, vừa có các cuộc nổi dậy chống triều đình), khiến nội lực quốc gia bị phân tán và suy kiệt, không thể tạo ra một mặt trận thống nhất để cải cách.

Kết luận: Sự thất bại của Việt Nam không đơn thuần là do sự bảo thủ của một vài cá nhân, mà là hệ quả của một hệ thống phong kiến đã lâm vào suy thoái toàn diện về cấu trúcCâu trả lời: 1. Bản chất và Điểm khác biệt cốt lõi trong biện pháp ngoại giaoBản chất của hai cuộc cải cách

Cải cách Minh Trị (1868) ở Nhật Bản: Bản chất là một cuộc cách mạng tư sản không triệt để, được thực hiện dưới hình thức cải cách toàn diện từ trên xuống, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển và đưa Nhật Bản trở thành một nước đế quốc hùng mạnh.
Cải cách Rama V ở Xiêm: Bản chất là một cuộc cải cách tư sản mang tính chất hiện đại hóa từ trên xuống do giai cấp phong kiến tiến bộ (vua Rama V) thực hiện, nhằm bảo vệ độc lập dân tộc và chuyển đổi cấu trúc quốc gia theo mô hình phương Tây.